Nét đẹp truyền thống con người Cần Thơ

Xuất xứ từ tên “cầm thi giang” (sông thơ, đàn), Cần Thơ là vùng mang đậm dấu ấn văn hoá sông nước. Con sông gắn liền với mọi hoạt động kinh tế, văn hoá của cư dân nơi đây. Nét độc đáo của nền văn hoá sông nước Cần thơ chính là chợ nổi và đờn ca tài tử .

“Cần Thơ gạo trắng nước trong;

Ai đi đến đó thì không muốn về"

Câu ca dao lưu truyền từ bao đời đã làm lay động lòng người mỗi khi có dịp dừng chân ghé thăm vùng đất Tây Đô ở cực nam tổ quốc .

Xuất xứ từ tên “cầm thi giang” (sông thơ, đàn), Cần Thơ là vùng mang đậm dấu ấn văn hoá sông nước. Con sông gắn liền với mọi hoạt động kinh tế, văn hoá của cư dân nơi đây. Nét độc đáo của nền văn hoá sông nước Cần thơ chính là chợ nổi và đờn ca tài tử . Có thể nói nếu như chợ nổi là nơi buôn bán, kiếm ra của cải nuôi dưỡng thể xác, thì đờn ca tài tử, vọng cổ nuôi dưỡng tâm hồn của con người vùng miệt vườn sông nước này.

Một thoáng miệt vườn sông nước Cần Thơ

Nét độc đáo tự nhiên và kiến trúc đô thị của Cần Thơ là mạng lưới kênh rạch. Kênh rạch cũng là "đường phố", nó mang vẻ đẹp cho một đô thị lớn từng được mệnh danh là Tây Đô. Cần Thơ lại có vẻ đẹp bình dị nên thơ của làng quê sông nước, dân cư tập trung đông đúc, làng xóm trù phú núp dưới bóng dừa. Cần Thơ, ngoài những đặc sản nổi tiếng mang đậm hương vị quê nhà, ăn cơm sốt dẻo nấu bằng gạo Tài Nguyên thơm phức với mắm cá lóc, kèm bát canh cua đồng nấu với bông so đũa vàng ươm, còn có những nét đẹp văn hoá truyền thống ít nơi nào có được:

Đó là đi du thuyền nghe hát dân ca: Giữa không gian tĩnh mịch, sâu thẳm của miệt vườn sông nước bỗng một điệu hò man mác ngân lên ngay giữa khoang thuyền, kéo dài, quện lẫn âm thanh xao xuyến của cây đàn cò: "Hoa mua ai bán mà mua; mẹ không ngã giá cho vừa lòng con...". Những điệu dân ca ngọt ngào càng trở nên gần gũi, tha thiết bởi các nghệ sĩ biểu diễn là người dân lao động, khởi lên từ các phong trào văn nghệ quần chúng địa phương, lời ca mộc mạc, chân tình.

Đó là những tập quán cổ truyền như sinh hoạt tôn giáo, tín ngưỡng, lễ hội: Quá trình sống chung của 3 dân tộc Việt - Khmer - Hoa đã tạo nên những phong tục tập quán cổ truyền vừa có những nét riêng vừa mang những nét đặc sắc chung. Song song với các sinh hoạt tôn giáo, hầu hết đồng bào có đạo cũng như không có đạo đều giữ tập quán thờ cúng tổ tiên, ông bà, một tín ngưỡng dân gian truyền thống; một bộ phận khá đông tham gia sinh hoạt lễ hội dân gian chứa đựng những yếu tố tín ngưỡng.

Ngoài các lễ hội mang tính quốc gia như: Tết Nguyên đán, Tết Trung thu, Thanh minh… ở Cần thơ còn có rất nhiều các lễ hội riêng mang màu sắc của từng dân tộc như Lễ Cholchnam Thmay: Lễ vào năm mới còn gọi “Lễ chịu tuổi” tức là Tết của người Khmer Đồng bằng sông Cửu Long ở Cần Thơ. Lễ Cholchnam Thmay tính theo Phật lịch được kéo dài 3 ngày, thường xê dịch trong khoảng tháng 4 dương lịch hàng năm. Lễ Đôn ta: Lễ cúng ông bà tổ tiên của người Khmer được tổ chức mỗi năm 8 ngày, từ 29 tháng 8 đến 1 tháng 9 âm lịch hàng năm.

Đó là những ngôi đình làng: Người Việt ở Cần Thơ cũng như ở Nam Bộ rất coi trọng đình làng. Khi lưu dân đến khai phá đất đai, đã ổn định cuộc sống thì ngôi đình mọc lên để thờ các vị Tiền hiền, Hậu hiền là những ân nhân sinh tiền có công mở đất lập làng, ổn định cho cuộc sống dân cư ở địa phương. Đình là nơi thờ các vị thần linh phù hộ cho dân làng như thần “Thành Hoàng Bổn Cảnh”, các vị thần tín ngưỡng dân gian.

Các ngôi đình ở Cần Thơ khác hơn các ngôi đình ở Nam bộ, còn thờ các vị có công với làng xã, đánh đuổi giặc ngoại xâm được thờ cùng với thần “Thành Hoàng Bổn Cảnh”, như đình Bình Thủy thờ các ông: Đinh Công Chánh, Trần Hưng Đạo, Bùi Hữu Nghĩa... Đình Thới Bình - Tân An thờ ông: Nguyễn Thành Trưng, đình Thường Thạnh thờ ông Nguyễn Trung Trực v.v... Ngoài ra, các ngôi đình ở Cần Thơ còn thờ các vị thần theo tín ngưỡng dân gian phổ biến là: thần Hổ, thần Nông, thần Bạch Mai, thần Thái Giám, thần Thổ Địa, Táo quân, thần Thanh Long, thần Bạch Hổ, thần Phong Thủy, thần Triệt lộ v.v...

Riêng đình Thới Bình - Tân An còn thờ Ngũ Hành Nương Nương, Bà Chúa Xứ, Quan Công v.v... Hằng năm, các ngôi đình ở Cần Thơ thường có 2 kỳ lễ lớn: Thượng điền và Hạ điền và cứ 8 năm chọn ngày Thượng điền hoặc Hạ điền làm lễ Kỳ Yên. Lễ Kỳ Yên có các nghi lễ thỉnh sắc thần "Thành Hoàng Bổn Cảnh" về đình, lễ mở sắc thần, lễ Túc Yết, lễ Chánh Tế, lễ Tế Tiên Hiền, Hậu Hiền và các danh hữu công khác. Nếu lễ Kỳ Yên còn kiêm luôn lễ Thượng điền hoặc Hạ điền thì có nghi thức tế thần Nông và thần Hổ.

Đình làng nói, chung và đình ở Cần Thơ nói riêng là trung tâm sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng dân cư làng xã, thể hiện sự phong phú trong đời sống tâm linh của người dân xứ này. Ngoài các lễ thức dân gian nói trên, người Việt ở Cần Thơ còn cúng đất nước ông bà (hay ông bà tổ tiên hoặc Tổ quốc), cúng làm nhà, cúng Tổ (mỗi ngành nghề có ngày cúng Tổ riêng), cúng cầu mưa, cúng tống ôn, cúng chiến sĩ trận vong (kèm với các đám cúng giỗ, Tết), thờ cúng ông Táo, Đất đai, Thổ địa, Thần Tài, Thần Hộ mạng v.v... Tùy theo nội dung sinh hoạt của mỗi chùa, thông thường trong năm có các ngày lễ, vía lớn như sau: Vía Quan Công (13 tháng giêng), vía Bà Thiên Hậu (23 tháng giêng âm lịch), vía ông Bổn (15 tháng 3 âm lịch), vía Ngọc Hoàng (9 tháng giêng âm lịch). Ngoài ra, rằm tháng Giêng, rằm tháng Bảy, rằm tháng Chạp, các ngày sóc, ngày vọng cũng là ngày lễ của các chùa, miếu. Ngày Tết Nguyên đán là một dịp sinh hoạt tín ngưỡng, tôn giáo quan trọng của người Hoa.

Nguồn: Sưu tầm